В работе изучено влияние теплового стресса на поведенческие реакции, химический состав фекалий, молочную продуктивность и качество молока дойных коров голштинской породы. Исследования проводились на базе племенного хозяйства ТОО «Победа», расположенного в Павлодарской области Республики Казахстан. Актуальность исследования обусловлена тем, что повышение температуры окружающей среды является одним из значимых стрессовых факторов, негативно влияющих на физиологическое состояние животных, их продуктивность и общее благополучие. В ходе эксперимента у животных определяли уровень кортизола в крови, который использовался как биохимический маркер стрессовой реакции организма. На основании полученных показателей все исследуемые коровы были распределены на три группы в зависимости от уровня стрессоустойчивости: с высокой, средней и низкой стрессоустойчивостью. Далее проводилась оценка их поведенческих реакций в условиях теплового воздействия, анализ химического состава фекалий, а также изучались показатели молочной продуктивности и качества получаемого молока. Результаты исследования показали, что коровы с высокой стрессоустойчивостью проявляли наибольшую чувствительность к воздействию теплового стресса. Вместе с тем именно в этой группе была зафиксирована наиболее высокая молочная продуктивность. Полученные данные позволяют сделать вывод о том, что при формировании стада и селекционной работе целесообразно увеличивать долю животных с высокой стрессоустойчивостью. Такой подход может способствовать снижению негативного воздействия теплового стресса и повышению общей продуктивности стада.

https://doi.org/10.48081/BGQF2107

2026

Выпуск 2

Мақаланың мақсаты – биология мен медицинадағы жасанды мүшелерді әзірлеудің заманауи бағыттарын жүйелік тұрғыдан кешенді талдау. Регенеративті медицинаның дамуы жасушалық деңгейден тіндік ұйымдасуға, одан әрі күрделі микрофизиологиялық платформаларға дейінгі эволюциялық үдеріс ретінде қарастырылады. Мезенхималық дің жасушаларының (MSC) жоғары регенерациялық әлеуеті, олардың дифференциация мүмкіндіктері мен клиникалық қолданылуындағы негізгі шектеулер жан-жақты сипатталады. Сонымен қатар, органоидтық модельдер мен 3D-тіндік инженерия кеңістіктік морфогенезді қалпына келтіруге мүмкіндік беретін перспективті технологиялар ретінде бағаланады, алайда олардың толыққанды жүйелік интеграциясының жеткіліксіздігі көрсетіледі. Organ-on-chip және көп мүшелі микрофизиологиялық жүйелер жасанды ортада функционалдық өзара әрекеттесулерді модельдеудің тиімді құралы ретінде талданады. Жасанды мүшелерді жасаудағы негізгі ғылыми кедергілер қатарында иммунологиялық үйлесімділік, ұзақ мерзімді васкуляризация және жүйелік реттелудің күрделілігі атап өтіледі. Қорытындысында толық функционалды биоинженерлік мүшені қалыптастыру құрылымдық дәлдікпен қатар организмнің жүйелік биологиясын терең әрі кешенді түсінуді талап ететіні негізделеді.

https://doi.org/10.48081/BGQF2106

2026

Выпуск 2

Бұл мақалада «Биоалуантүрлілік негіздері» пәні бойынша зертханалық сабақтарда аймақтық флористикалық материалдар мен цифрлық білім беру ресурстарын қолданудың маңызы қарастырылады. Білім беру жүйесін жаңғырту және цифрлық технологияларды енгізу жағдайында биологияны оқытуда теориялық білімді нақты табиғи ортаның ерекшеліктерімен байланыстыратын тиімді әдістемелік тәсілдерді қолдану өзекті болып табылады. Дәстүрлі оқыту тәжірибесінде өсімдіктерді зерттеу көбінесе теориялық материалдармен шектеліп, студенттердің танымдық белсенділігін төмендетеді және зерттеу дағдыларының қалыптасуын қиындатады. Зерттеуде зертханалық сабақтарда аймақтық компонент пен цифрлық ресурстарды біріктіру мүмкіндігі қарастырылды. Виртуалды зертханалар, интерактивті платформалар және өсімдіктердің цифрлық дерекқорлары арқылы Қызылорда облысының флорасын маусымдық жағдайларға тәуелсіз зерттеу мүмкіндігі көрсетілді. Әдістемелік модель биология мамандығы студенттері арасында педагогикалық практика барысында апробациядан өтті. Зерттеуге 105 студент қатысты. Сауалнама, социометриялық талдау және педагогикалық бақылау нәтижелері аймақтық материалдарды цифрлық технологиялармен бірге қолдану оқу мотивациясын арттырып, теориялық білімді түсінуді жақсартатынын және зерттеушілік дағдыларды дамытуға ықпал ететінін көрсетті. Сонымен қатар, алынған нәтижелер биология пәнін оқытуда өңірлік компонент пен цифрлық білім беру ресурстарын енгізудің тиімділігінің дәлелін көрсетті.

https://doi.org/10.48081/BGQF2101

2026

Выпуск 2

Гипс и гипсосодержащие добавки имеют широкое применение в строительстве и строительных материалах, благодаря совокупности физико-химических, технологических и эксплуатационно-механических свойств. В сравнение с другими материалами гипсовые вяжущие быстрее формируют прочную кристаллическую структуру при минимальных затратах на производство с точки зрения энергетики. Несмотря на эту совокупность характеристик гипса, благодаря которым он используется в строительстве, природа гипса обуславливает ряд ограничений его использования, те же особенности, благодаря которым достигается быстрое твердение и технологичность материала, становятся причиной его повышенной чувствительности к влаге и хрупкого характера разрушения. Ключевые свойства гипсовых композитов определяются особенностями формирования их микроструктуры, включая морфологию кристаллов дигидрата сульфата кальция, пористость и характер межфазного взаимодействия с наполнителями и армирующими компонентами. Современные подходы к модификации, включая использование полимерных добавок, наноматериалов и гибридных армирующих систем, позволяют эффективно снижать влияние основных недостатков гипсовых композитов, в частности повышать водостойкость и плотность структуры. В данной работе, будут изучены различные исследования, на предмет использования гипса, его преимущества и ограничения, а также возможные пути решения проблем применение гипса и гипсосодержащих добавок.

https://doi.org/10.48081/BGQF2098

2026

Выпуск 2

Бұл мақалада қазіргі білім беру кеңістігіндегі білім алушылардың ғылыми-зерттеу дағдыларын қалыптастыру және дамыту мәселесі жан-жақты қарастырылады. Ғылыми-зерттеу дағдылары – білім алушының танымдық іс-әрекетін ұйымдастыру, мәселені анықтау, гипотеза қалыптастыру, деректерді жинау, талдау және қорытынды шығару қабілеттерін қамтитын күрделі құзыреттілік. Зерттеудің өзектілігі жаһандану, цифрландыру және ақпарат көлемінің жедел артуы жағдайында оқушылардың өз бетінше ізденуі мен ғылыми ойлауын дамыту қажеттілігімен түсіндіріледі. Мақалада ғылыми-зерттеу дағдысының теориялық негіздері талданып, оның құрылымдық компоненттері, қалыптастыру кезеңдері және білім алушы тұлғасының дамуына әсері сипатталады. Зерттеудің мақсаты – оқушылардың ғылыми-зерттеу дағдыларын дамытуға ықпал ететін тиімді педагогикалық әдістер мен шарттарды айқындау. Осы мақсатта талдау, салыстыру, жүйелеу, бақылау және тәжірибелік әдістер қолданылған. Мақалада зерттеушілік оқытудың конструктивизм және инквайри-бейст тәсілдерімен байланысы ашылып, оларды оқу процесінде қолданудың мүмкіндіктері көрсетіледі. Сонымен бірге халықаралық тәжірибелерге, атап айтқанда Финляндия мен Сингапурдың білім беру үлгілеріне талдау жасалып, олардың зерттеушілік бағыттағы табысты стратегиялары қарастырылады. Зерттеу нәтижелері оқушылардың зерттеушілік әрекетін тиімді ұйымдастыру білім сапасын арттырып, олардың ғылыми ойлауын, шығармашылық белсенділігін және функционалдық сауаттылығын дамытуға ықпал ететінін көрсетеді. Мақаланың практикалық маңыздылығы – ұсынылған әдістер мен тәсілдердің мұғалімдердің күнделікті жұмысында қолдануға жарамдылығы мен оқушылардың ғылыми жобаларға қатысу белсенділігін арттыру мүмкіндіктерімен анықталады.

https://doi.org/10.48081/BGQF2100

2026

Выпуск 2

Содержание водорастворимых ионов натрия и калия в водном экстракте, полученном из надземной части Ziziphora clinopodiodes Lam., определяли ионометрическим методом с использованием ионоселективных электродов. Водные экстракты, приготовленные в соответствии с требованиями методики ионометрического анализа, разбавляли таким образом, чтобы концентрация определяемого иона превышала порог чувствительности иономера, при этом ионная сила раствора оставалась низкой. В работе использованы государственные стандартные образцы соответствующих ионов для обеспечения единства измерений, калибровки иономера и контроля точности методики. Проведённые измерения позволили получить количественные данные по содержанию исследуемых ионов в растительном сырье. По результатам исследования установлено, что содержание водорастворимых ионов калия в надземной части растения (0,5497±0,0362%) выше, чем содержание ионов натрия (0,4002±0,0149%). Разработка метода количественного определения водорастворимых ионов калия и натрия имеет важное практическое значение и может быть использована в аналитической химии для количественного определения неорганических компонентов растительной продукции. Во-первых, он играет значительную роль при оценке содержания легкоусвояемых ионов натрия и калия в процессе производства биологически активных добавок и функциональных продуктов питания. Во-вторых, данный метод предоставляет ценную информацию о физиологическом состоянии растения, поскольку известно, что течение многих биологических процессов напрямую связано с изменением концентрации ионов внутри клетки и в её окружении.

https://doi.org/10.48081/BGQF2097

2026

Выпуск 2

Қазіргі таңда дәстүрлі және халықтық медицинада ағзаның түрлі ауруларын емдеуде өсімдік шикізаты шипалық заттар ретінде қолдануда. Өсімдік текті шикізаттар терапиялық потенциалы бар жаңа, қауіпсіз және қуатты биологиялық белсенді заттардың көзі ретінде қызығушылық тудырып отыр. Әлемдік денсаулық сақтау ұйымдарының мәліметтері бойынша халықтың 80% жуығы өсімдік шикізатынан алынған дәрілік заттарды алғашқы медициналық көмекте қолданады екен. Түрлі ауруларды синтетикалық дәрілік заттармен емдеуде жиі қосалқы әсерлер (аллергия, құсу, іш өту, бас ауру т.б.) байқалады. Әдетте өсімдік текті дәрілік заттардың фармакологиялық әсері айқын, жанама әсерлері мардымсыз болады. Сондықтан өсімдік текті дәрілік заттардың жаңа түрлерін іздеу маңызды мәселе болып табылады. Осы орайда өсімдік құрамында кездесетін флавоноидтар зор қызығушылық туғызады. Флавоноидтар - биологиялық белсенді заттар арасында ең көп таралған қосылыстар. Құрылымдық жағынан көптүрлі, биологиялық белсенділіктері әртүрлі және айқын, уыттылығы төмен көрсеткішке ие. Олардың негізінде қабынуға, бактерияға, вирусқа қарсы жаңа тиімді дәрілік препараттар жасауға болады. Бұл жұмыста Lythrum salicaria L өсімдігінің жер үсті бөлігінен флавоноидтардың жиынтық мөлшерін дифференциалдық спектрофотометриямен анықтау әдістемесін жасау және валидациялау қарастырылды. Өсімдік сығындысы рефлюкс әдісімен алынды. Экстрагент ретінде түрлі концентрациядағы этил спирті қолданылып, ең оңтайлы еріткіш ретінде 70%-дық этил спирт таңдалды. Сығынды құрамындағы флавоноидтар мен алюминий хлоридінің ерітіндісі арасындағы комплекстүзу реакциясының оңтайлы шамалары анықталды. Сығынды мен алюминий хлоридінің ерітіндісінің көлемдерінің оңтайлы арақатынасы 5:2, комплекс түсінің максималды айқындалу уақыты 40 минутты құрады. Әзірленген әдістемеге арнайылық, сызықтық және дұрыстық көрсеткіштері бойынша валидация жасалынды. Арнайылық көрсеткіші зерттелетін сығынды мен стандартты үлгі – рутиннің дифференциалды спектрлерін салыстыру арқылы жүзеге асырылды. Тәуелсіз айнымалы ретінде шикізат массасы мен тәуелді шама (флавоноидтар шығымы) арасында тура пропорционалды тәуелділіктің болуы сызықтық көрсеткіш бар екендігін дәлелдейді. Әдістеменің қалпына келу интервалы 95,0-ден 100,3% құрауы дұрыстық көрсеткішін растайды.

https://doi.org/10.48081/BGQF2096

2026

Выпуск 2

The risk of flooding is a pressing issue for the Pavlodar region due to its location along the Irtysh River, its sharply continental climate, and high levels of precipitation. Floods can damage infrastructure and agricultural lands, leading to additional costs for recovery and emergency response. This study conducted an analysis of climate risks for water resources in the Pavlodar region and provided recommendations for adaptation measures. To assess the risk components, data on temperature, precipitation, vulnerable populations, and the condition of water sector infrastructure were collected. According to the calculations, the Pavlodar region currently faces a moderate risk of flooding (49%) due to a combination of climatic, hydrological, and social factors. Increased temperature fluctuations, higher precipitation, and snow accumulation contribute to higher spring runoff and more frequent floods, especially in the Irtysh River basin. Additional pressures arise from irrigated agriculture and the insufficient capacity of drainage systems. Effective adaptation should be comprehensive, combining the modernization of engineering infrastructure, the implementation of nature-based solutions, the development of monitoring and early warning systems, and strengthening social protection for vulnerable groups. The implementation of such measures won’t only reduce the scale of floods and related losses, but also enhance the long-term resilience of the water sector and the region’s population to climate change.

https://doi.org/10.48081/BGQF2104

2026

Выпуск 2

Using hyperspectral imaging, the spectral characteristics of the main spring wheat pests of northeastern Kazakhstan were studied for the first time: Anisoplia austriaca, Anisoplia agricola, Phorbia fumigata, Trigonotylus ruficornis, Phyllotreta vittula, and Haplothrips tritici. Spectral analysis demonstrates how insects reflect, transmit, and absorb light. The studied insects exhibit spectral responses within the 500–800 nm wavelength range. Higher reflectance coefficients are observed in lighter and smoother body regions, such as the elytra and body of Anisoplia spp., the transparent wings of Phorbia fumigata, and the longitudinal stripes on the elytra of Phyllotreta vittula and on the body of Haplothrips tritici. These lighter structures produce noticeable reflectance in the near-infrared region. Dark body regions containing higher concentrations of melanin absorb more light than they reflect, resulting in lower reflectance coefficients. These include the legs, head, scutellum, pronotum, thorax, and abdomen. Reduced spectral intensity is also associated with rough surface texture, the presence of hairs, and the orientation of the specimen relative to the light source during imaging. The highest near-infrared reflectance is observed in Phorbia fumigata due to the reflective properties of the wings, in Trigonotylus ruficornis due to its light body coloration, and in Haplothrips tritici due to reflection from both wings and yellow stripes. Lower reflectance is recorded in Anisoplia austriaca and Anisoplia agricola, with slightly higher values in Anisoplia austriaca because of the absence of dark pigment spots on the elytra. The obtained data contribute to expanding the understanding of hyperspectral imaging as a method for insect identification and early detection of harmful entomofauna in crop fields. The results also provide a foundation for further insect classification and practical application of hyperspectral technologies in agriculture and related fields.

https://doi.org/10.48081/BGQF2103

2026

Выпуск 2

This article examines metal–organic frameworks (MOFs) as promising porous materials for use in heterogeneous catalysis. Particular attention is paid to the structural features of MOFs, including their high surface area, tunable pore architecture, and structural diversity, which enable precise control over catalytic processes. The types of active sites present in MOFs and their role in acid–base, redox, and photocatalytic reactions are discussed in detail. The catalytic performance of MOFs is analyzed with respect to the presence of coordinatively unsaturated metal nodes, functionalized organic linkers, and composite systems incorporating metal nanoparticles or molecular catalysts. These features significantly expand the functional capabilities of MOF-based catalysts. Key catalytic transformations are reviewed, including oxidation of organic substrates, C–H bond activation, photocatalytic processes, and tandem reactions involving multiple steps within a single system. Special attention is given to the challenges associated with the chemical and thermal stability of MOFs under catalytic conditions, as well as limitations related to their scalability and industrial implementation. It is demonstrated that rational design of MOF structures and targeted modification of active sites can markedly improve catalytic activity, selectivity, and long-term stability, making MOFs a highly promising platform for advanced and environmentally friendly catalytic systems.

https://doi.org/10.48081/BGQF2099

2026

Выпуск 2