В статье представлены результаты изучения влияния питательных сред от различных авторов на процессы регенерации эксплантов и размножения новых сортовых форм винограда 8-11-4-7 [(Дружба х Платовский) х Кристалл] х Мускат платовский (Дружба х Платовский и 11-30-4-15 (Пухляковский х Платовский) х Изумруд (Донус х Платовский). В работе рассмотрены питательные среды Т. Мурасиге и Ф. Скуга (1962 г.), Ф. Уайта (1943 г.), T. Эриксона (1965 г.), Дж. Нитча (1969 г.) с различными концентрациями витаминов и гормонов, а также определен эффективный стерилизующий раствор на этапе введения в культуру in vitro. На этапе укоренения были установлены оптимальные концентрации и сочетания регуляторов роста растений ауксиновой группы. Так для сред ER и MS наиболее эффективной является концентрация ИУК 0,5 мг/л, а для питательных сред White и Nitsch лучшие результаты ризогенеза получены при концентрации ИУК – 1 мг/л. Результаты опытов могут использоваться в виноградарстве при микроклональном размножении и оздоровлении посадочного материала винограда, а также при введении в культуру in vitro новых сортовых форм/сортов винограда.

10.48081/LVHG2469

2025

Выпуск 3

В данной статье представлен комплексный анализ проблемы накопления и методов удаления термостойких солей из водных растворов метилдиэтаноламина, широко используемых в процессах аминовой очистки природного и технологического газа. Рассмотрены основные химические механизмы образования термостойких солей, включая окислительную деградацию амина и его реакции с примесями сырьевого газа. Детально проанализировано негативное влияние накопления солей на эксплуатационные характеристики установок, в том числе снижение абсорбционной способности раствора, усиление коррозии оборудования, увеличение вязкости и склонности к вспениванию. Центральной частью статьи является углубленное сравнение трех ключевых промышленных технологий удаления термостойких солей: ионного обмена, электродиализа и вакуумной дистилляции. Для каждого метода описаны принципы действия, технологические особенности, преимущества и недостатки. Проведен сравнительный технико-экономический анализ, охватывающий капитальные и операционные затраты, эффективность, экологический след и сложность эксплуатации. В заключении даны практические рекомендации по выбору оптимальной технологии в зависимости от конкретных условий, подчеркивая важность интегрированного подхода к управлению качеством амина, который сочетает превентивные меры с правильно подобранным методом очистки. Статья предназначена для инженеров-технологов, специалистов по эксплуатации и научных работников в области газопереработки и нефтехимии.

10.48081/XYAK8377

2025

Выпуск 3

The article presents the results of a study of the effect of antibiotics on the growth, physiological parameters of cucumber (Cucumis sativus L.) and suppression of contamination when introduced into culture in vitro. The use of antibiotics in plant biotechnology and phytopathology has both protective and stressful effects on plants. However, despite their potential in fighting bacterial infections, the effect of antibiotics on plant growth and development remains poorly understood. In this study, the effect of four antibiotics — ciprofloxacin (Ciprolet), chloramphenicol (Levomycetin), gentamicin and amoxicillin with clavulanic acid (Augmentin) — on cucumber plants was studied. The results showed that the effect of these drugs differed significantly depending on the concentration. Its effectiveness in suppressing microorganisms was often combined with phytotoxicity. In the course of the research, it was revealed that effective suppression of seeding and the absence of toxic effects on the development of the cucumber plant were noted when using augmentin at a dosage of 250 mg/l, levomycetin at a dosage of 500 mg/l, gentamicin at a dosage of 100 mg/l. The use of these dosages of antibiotics in cucumber cultivation in vitro has great prospects for suppressing secondary contamination of cucumber culture in breeding programs based on biotechnology.

10.48081/LBCQ3431

2025

Выпуск 3

The article considers approaches of using growth regulators of different origin and their role in ecologization of crop production in Northern Kazakhstan. The study of possibilities to increase the sustainability of agricultural crop production in arid conditions of Northern Kazakhstan with sharp temperature changes durin g the growing season and high level of industrial soil pollution (especially in Pavlodar region) is extremely relevant. The review analyzes domestic and foreign studies on the use of growth regulators to increase plant resistance to stress factors of different nature, induction of protective properties of plants, acceleration of fruit ripening, increasing the content of valuable substances and, most importantly, increasing the yield characteristics of cultivated crops. Nanopreparations also have great prospects, which positively proved themselves in conditions of soil contamination with toxic metals, as well as in plant protection against phytopathogens. But despite the great advantages of using nanopreparations in agriculture, there are very few such studies in Kazakhstan. At present, when environmental problems are increasing every year, the reduction of pesticide load on ecosystems through the use of bio- and nanopreparations to increase the overall nonspecific resistance of plants to adverse factors of biotic and abiotic nature is of particular importance. The use of the possibility of ontogenesis management and yield increase under conditions of aggressive environmental factors is important for the development of techniques for modeling, programming and forecasting of agricultural plant yields. The study of best practices and implementation in the production of Northern Kazakhstan will increase the sustainability of agriculture in the zones of risky farming and will contribute to improving the efficiency of agricultural production.

10.48081/LBCQ3431

2025

Выпуск 3

Бұл мақалада Қазақстанның солтүстік-шығысында жаздық бидай егістерінде кездесетін фитопатогендердің маусымдық және көпжылдық даму ерекшеліктері қарастырылған. Зерттеу жұмыстары Павлодар облысының әртүрлі табиғи-климаттық аймақтарында 2023–2025 жылдары жүргізілді. Зерттеу барысында бидай дақылдарының фитопатологиялық жағдайына әсер ететін негізгі факторлар анықталып, фитопатогендердің таралуы мен даму қарқындылығының климаттық жағдайлармен байланысы айқындалды. Фитопатологиялық мониторинг нәтижелері бойынша негізгі фитопатогендер ретінде Fusarium, Bipolaris, Alternaria, Septoria және Puccinia туыстарына жататын саңырауқұлақтар тіркелді. Аталған патогендердің таралуы мен зақымдану деңгейі ауа температурасы, жауын-шашын мөлшері және топырақ ылғалдылығы сияқты гидротермиялық факторларға тікелей тәуелді екені анықталды. Зерттеу нәтижелері жаздық бидай егістерінің фитосанитарлық тұрақтылығын арттыру үшін агротехникалық шараларды оңтайландырудың маңыздылығын көрсетті. Сонымен қатар, фитопатогендердің динамикасын тұрақты бақылау мен дер кезінде алдын алу шараларын жүргізу өнім сапасы мен көлемін сақтаудың негізгі тетігі болып табылатыны дәлелденді.

10.48081/ZOOG4326

2025

Выпуск 3

The study aims to detect early signs of vapor formation and reproductive system pathologies in farm animals at the Asyltas farm in Pavlodar region. Cattle, horses, and pigs are the focus of the research. During the period from 2021 to 2022, we studied two breeds of cattle: Crimean Red and Simmental, totaling 100 animals. In the course of our work, we used traditional clinical and ultrasound diagnostic techniques, including the PS-301 veterinary ultrasound scanner, to conduct a thorough examination of each animal. The aim of the study was to identify pathological conditions of the reproductive systems of cattle, which allowed us to determine the best time for fertilization, diagnose the stages of the reproductive cycle, and monitor the state of embryo development. Ultrasound has proven to be a highly effective tool for early diagnosis, accurately detecting internal organ pathologies, monitoring reproductive organ health, and tracking the recovery of animals during treatment. Due to its objectivity, effectiveness, and cost-efficiency, the ultrasound method is recommended for use in animal husbandry practices. It enables accurate diagnosis of pregnancy and reproductive conditions, significantly enhancing the productivity of livestock farming. The results obtained confirm the importance of ultrasound diagnostics in modern veterinary care. It improves the management of animal reproduction and helps to detect abnormalities at an early stage, thus improving the efficiency of animal husbandry.

10.48081/JKHT2079

2025

Выпуск 3

Бұл мақалада жоғары химиялық тұрақтылығымен, уыттылығымен және ультракүлгін сәулелердің әсерінен органикалық ластаушы заттарды тиімді ыдырату қабілетімен фотокатализ саласындағы ең перспективалы және зерттелген материалдардың бірі болып табылатын титан диоксиді (TiO₂) негізіндегі фотокатализаторларды синтездеудің заманауи тәсілдері талқыланады.Титан диоксиді нанобөлшектерін алу үшін қолданылатын әртүрлі синтез әдістері — золь-гель, гидротермиялық, солвотермиялық, микротолқын және «жасыл» әдістер жан-жақты қарастырылады. Әрбір әдістің ерекшеліктері, артықшылықтары мен шектеулері, сондай-ақ алынған материалдардың құрылымдық және морфологиялық сипаттамалары нақты мысалдар арқылы талданады. Золь-гель әдісі төмен температурада анатаза фазасын алуға және бөлшек өлшемін дәл бақылауға мүмкіндік береді. Гидротермиялық және солвотермиялық әдістер жоғары кристалдылыққа қол жеткізеді және наноқұрылымды материалдар алуға тиімді болып саналады. Микротолқын әдісі реакция уақытының қысқаруын қамтамасыз етеді, ал «жасыл» әдістер экологиялық қауіпсіз синтезді жүзеге асырады және биологиялық ресурстарды пайдаланады. Сонымен қатар, мақалада титан диоксиді фотокатализаторларының қоршаған ортаны ластаушы заттарды жоюдағы рөлі мен болашағы да көрсетіледі. Зерттеу барысында Scopus, Web of Science және Google Scholar сияқты заманауи ғылыми дерекқорлардан алынған мәліметтер пайдаланылды. Алынған нәтижелер титан диоксиді негізіндегі наноматериалдарды әртүрлі салаларда қолданудың кең мүмкіндіктерін көрсетеді және жаңа экологиялық тиімді технологияларды дамытуға негіз болады.

10.48081/XBTW1191

2025

Выпуск 3

Бұл мақалада полипропиленнің физика-химиялық қасиеттері, өндіріс технологиялары және Қазақстандағы өндіріс саласының қазіргі жағдайы мен даму болашағы жан-жақты қарастырылады. Полипропилен – кеңінен қолданылатын әмбебап термопластик, ол өзінің жоғары беріктігімен, коррозияға төзімділігімен және өңдеуге икемділігімен ерекшеленеді. Зерттеуде еліміздегі екі жетекші кәсіпорын – Атырау облысындағы Kazakhstan Petrochemical Industries Inc. (KPI) және Павлодардағы «Нефтехим LTD» ЖШС өндірістік қызметі нақты мысал ретінде қарастырылады. Novolen және Spheripol сияқты заманауи технологиялардың артықшылықтары мен ерекшеліктері салыстырмалы түрде сипатталып, олардың өндірістік тиімділігі, өнім сапасы мен экологиялық қауіпсіздігіне әсері сараланады. Сонымен қатар, мақалада катализатор жүйелерінің даму кезеңдері мен олардың полимеризация процесіне әсері, полипропиленнің молекулалық құрылымына ықпалы, өндірістің энергетикалық тиімділігі мен шығындарын оңтайландыру мәселелері де қамтылған. Полимердің түрлерін кеңейту, сапасын арттыру және технологиялық процестерді автоматтандыру бағытындағы заманауи жетістіктерге ерекше назар аударылған. Қазақстанда полипропилен өндірісінің дамуы елдің мұнай-газ-химия кешенін жетілдіру жолындағы маңызды қадам болып табылады және отандық экономиканың индустриялық-инновациялық дамуына елеулі үлес қосады. Мақалада келтірілген деректер мен талдаулар Қазақстандағы полипропилен өндірісін тиімді басқаруға, импортқа тәуелділікті азайтуға және сыртқы нарыққа бәсекеге қабілетті өнім шығаруға мүмкіндік беретін ғылыми-тәжірибелік негіз болып табылады.

10.48081/WUPO8838

2025

Выпуск 3

В настоящей работе была поставлена задача оценить генетическую структуру, уровень разнообразия и провести полногеномный ассоциативный анализ (GWAS) хозяйственно полезных признаков (живой массы и размера тела) аборигенных пород лошадей Казахстана. Для анализа были использованы биологические образцы от более 2 000 особей казахских лошадей (пород Мугалжар, Кушум, Костанай, Жабе, Адай и др.), генотипирование которых проводилось с помощью микрочипа Equine80k SNP array, а обработка данных включала методы PCA, ADMIXTURE, расчет гетерозиготности и Fst. Общая популяция казахских лошадей демонстрирует высокий уровень внутрипопуляционного генетического разнообразия и практически полное отсутствие инбридинга, что подтверждается близкими значениями ожидаемой и наблюдаемой гетерозиготности. Показатели межпородной дифференциации (Fst < 0,005) крайне низки, что свидетельствует о генетической однородности и существовании единой смешанной ландрассы, генетически близкой к монгольским и тувинским лошадям. Дополнительный анализ типа Жабе выявил следы гибридизации с чистокровными верховыми и обособление селекционной линии «Жетысу Асылы». Проведенный GWAS успешно идентифицировал 81 SNP, ассоциированный с размером тела, и 84 SNP – с массой, включая маркеры, расположенные в генах CFI, DLG2, KIT, а также LCORL и MSTN, что подтверждает наличие значимых генетических детерминант хозяйственно ценных признаков. В заключение, казахские лошади обладают значительным генетическим резервом и пластичностью; идентификация SNP-маркеров открывает прямые перспективы для разработки молекулярно-обоснованных селекционных программ, направленных на повышение продуктивности и рациональное использование генофонда аборигенных пород

10.48081/RCDR3989

2025

Выпуск 3

В условиях интенсификации рыбного хозяйства и необходимости рационального использования внутренних водоемов Республики Казахстан, включая озеро Балхаш, возрастает актуальность научного обоснования пищевой и технологической ценности основных промысловых видов рыб. В представленной работе проведено всестороннее исследование пяти видов рыб: судака (Sander lucioperca), сазана (Cyprinus carpio), леща (Abramis brama), окуня (Perca fluviatilis) и карася (Carassius carassius), вылавливаемых в озере Балхаш. Проанализированы химический состав, энергетическая ценность, аминокислотный и жирнокислотный профили, а также функционально-технологические характеристики мышечной ткани. Установлено, что белковая ценность исследуемых объектов высока, содержание незаменимых аминокислот полностью соответствует шкале ФАО/ВОЗ. Особый интерес представляет жирнокислотный состав, включающий значительную долю полиненасыщенных жирных кислот, благоприятно влияющих на метаболизм человека. В рамках оценки технологических свойств выявлены видоспецифические особенности, значимые при переработке: карповые рыбы обладают лучшей влагоудерживающей и эмульгирующей способностью, тогда как окуневые – более высокой плотностью гелевой структуры. Полученные данные представляют научную и прикладную ценность для пищевой промышленности, аквакультуры и разработки биотехнологических решений по глубокой переработке балхашской рыбы. Результаты исследований могут быть использованы при производстве рыбных продуктов.

https://doi.org/10.48081/MBNE2746

2025

Выпуск 2