Abstract: this article presents a comparative model of cultivation methods for three varieties of lettuce (Lactuca sativa), developed based on open-field experimental experience and the analysis of foreign agrotechnical sources. The study explores agrobiological and methodological aspects of the cultivation process. The model includes methodological, technological, and visual-analytical levels — from variety selection and lighting conditions to the recording of results in tables and photographic materials. It reflects the principles of adaptive crop production, resource conservation, and a practice-oriented approach to agrotechnics under limited conditions. In the results visualization section, a system of photo documentation and tabular data is proposed to illustrate plant development dynamics, enabling an assessment of the effectiveness of the applied methods. The presented model is aimed at further improving open-field agrotechnologies and can be used for educational and research purposes. Additionally, the study emphasizes the importance of sustainable practices, local adaptation, and interdisciplinary integration in small-scale agricultural systems under climate variability.

10.48081/LZYQ7336

2025

Выпуск 4

Бұл мақалада Павлодар облысындағы қатты тұрмыстық қалдықтарды (ҚТҚ) басқарудың экологиялық және экономикалық аспектілері жан-жақты талданады. Урбанизацияның қарқынды дамуы, халық санының көбеюі және өнеркәсіптік өндірістің ұлғаюы аймақта қалдықтардың жыл сайын артуына себеп болып отыр. Бұл жағдай қоршаған ортаға және тұрғындардың өмір сапасына кері әсерін тигізуде. Зерттеу барысында облыс аумағындағы қалдықтардың экожүйеге ықпалы, атап айтқанда топырақтың, судың және ауаның ластану деңгейі анықталды. Сонымен қатар, қалдықтарды қайта өңдеу мен кәдеге жарату саласының экономикалық тиімділігі мен аймақтық экономикаға әсері бағаланды. Авторлар қалдықтарды басқарудың қазіргі жүйесін жетілдірудің тиімді тетіктерін ұсынады: жеке инвестицияларды тарту, қайта өңдеу инфрақұрылымын кеңейту, экологиялық мәдениетті арттыру және «жасыл экономика» қағидаттарын енгізу. Зерттеу нәтижелері қалдықтарды тиімді басқару қоршаған ортаның ластануын азайтып, жаңа жұмыс орындарын ашуға, экономикалық өсімді ынталандыруға және өңірдің тұрақты дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік беретінін көрсетті. Сонымен бірге зерттеу нәтижелері жергілікті атқарушы органдар мен экологиялық саясатты жетілдіру үшін практикалық ұсынымдар ұсынуға негіз болады. Бұл зерттеу нәтижелері өңірлік деңгейде қалдықтарды тиімді басқарудың кешенді стратегиясын әзірлеу және экологиялық қауіпсіздікті арттыру бойынша болашақ ғылыми ізденістерге негіз бола алады.

10.48081/KWMO2450

2025

Выпуск 4

В статье рассматривается влияние климатических изменений на состояние и деградацию берёзовых лесов Северного Казахстана. Берёзовые колки, являющиеся важным элементом экосистем лесостепной зоны, выполняют водорегулирующие, защитные и климатостабилизирующие функции, однако в последние десятилетия испытывают выраженные процессы деградации. Отмечаются усыхание древостоев, снижение прироста, поражение болезнями и сокращение площади их распространения. Исследование основано на анализе метеорологических данных РГП «Казгидромет» за 2017–2024 годы, а также на сравнении спутниковых и картографических материалов. Установлено, что ключевыми климатическими факторами деградации берёзовых экосистем являются повышение среднегодовой температуры, сокращение снежного покрова, учащение засух и изменение режима осадков. Эти процессы приводят к ослаблению древостоев, их физиологическому истощению и росту уязвимости к биотическим и антропогенным воздействиям. Деградация берёзовых лесов носит комплексный характер и обусловлена взаимодействием климатических, гидрологических, биотических и антропогенных факторов. Показано, что изменение гидрологического режима и водного баланса экосистем усиливает негативное воздействие климатических стрессов. В заключение предложены основные направления сохранения и адаптации берёзовых лесов: системный мониторинг состояния насаждений, восстановление деградированных участков, регулирование антропогенной нагрузки, формирование защитных лесополос и развитие международного сотрудничества в сфере устойчивого управления лесами. Результаты исследования подтверждают, что климатические изменения являются ключевым фактором деградации берёзовых экосистем Северного Казахстана и требуют комплексного подхода к их сохранению.

10.48081/XXZE9208

2025

Выпуск 4

The methodological modernization of teaching the discipline “Plant Growing” in Kazakhstan is driven by the strategic economic importance of the country's agro-industrial complex (AIC) as a major grain exporter and by the imperative of the widespread introduction of precision farming technologies. Modern educational standards require the training of highly competent, socially responsible, and environmentally conscious specialists capable of integrating scientific research potential and artificial intelligence systems into practical activities. This process entails a transformation of the teacher’s functional role — from the passive transmission of information to mentoring and moderation — encouraging an active and reflective position on the part of students. The updated methodology is based on a humanistic framework, the principles of cooperative pedagogy, the personalization of learning trajectories, and the synergy between verbal presentation and the digital reactivation of visual methods. Particular importance is attached to the integration of geographic information systems (GIS), 3D modeling, and immersive technologies (VR/AR) for realistic simulation of production scenarios. A central element of the methodology is the concept of independent work as an individualized path to professional self-realization. This approach involves students mastering the skills of critical analysis of large data sets (Big Data), working with satellite information, and integrating laboratory practice with modern statistical methods for processing field and production data.

10.48081/LLBR6579

2025

Выпуск 4

Бұл жұмыста Parmelia sulcata (P. sulcata) қынасының құрамындағы биологиялық белсенді заттарға (ББЗ) сапалық талдау жүргізілді. Стандартты сапалық талдау әдістері арқылы қына экстрактысының құрамында флавоноидтар, кумариндер, фенолдық қосылыстар, сапониндер және иілік заттар сияқты негізгі ББЗ кешенінің бар екендігі расталды. Алынған оң нәтижелер: флавоноидтардың болуы (ерітіндінің сары және қоңыр түске боялуы) флавондар, флавонолдар, халкондар мен аурондардың бар екенін айғақтайды. Кумариндерге жүргізілген лактонды сынаманың оң нәтижесі бұл қосылыстардың фармакологиялық құндылығын көрсетеді. Фенолдық қосылыстар мен иілік заттардың (таннидтердің) болуы P. sulcata-ның антиоксиданттық және айқын микробқа қарсы қасиеттерін тікелей негіздейді. Сапониндерге жүргізілген реакциялардың нәтижесіндегі тұрақты көбік және қызыл түстің пайда болуы олардың тритерпеноидты табиғатын дәлелдейді. Сонымен қатар, антрацен туындылары мен алкалоидтарға жүргізілген сынамалардың теріс нәтиже көрсетуі P. sulcata химиялық құрамының өзіндік ерекшелігін және салыстырмалы түрде қауіпсіздігін (осы топтағы потенциалды токсикалық қосылыстардың жоқтығын) білдіреді. Осы зерттеу нәтижелері P. sulcata құрамында антиоксиданттық, қабынуға қарсы және адаптогендік әсерлері бар ББЗ-ның елеулі мөлшерде жиналғанын дәлелдейді. Анықталған фитохимиялық профиль P. sulcata-ны дәрілік шикізат ретінде ғылыми тұрғыдан негіздеп, оның отандық фармацевтикалық және биотехнологиялық өндірісте жаңа, табиғи және функционалды қоспалар көзі ретінде қолданылу әлеуетінің жоғары екенін көрсетеді.

10.48081/MLLC8991

2025

Выпуск 4

This article presents an analysis of one of the key areas of potato micropropagation optimization: the development of nutrient media adapted to the physiological needs of plants and enhancing their rooting efficiency and in vivo survival. To explore the potential for nutrient media optimization, an analysis of the crop's nutritional requirements for adequate plant development was conducted. The role of optimizing the composition of growth stimulants used during the primary adaptation stage is also considered. A literature review revealed that the use of nutrient media that best meet potato crop requirements and an optimized composition of growth regulators, as well as the selection of cultivation, rooting, and acclimatization conditions, can significantly enhance the effectiveness of clonal micropropagation technology in specific application settings. A properly selected medium can increase the multiplication rate by 8-10 times per cycle and ensure high rates of production of healthy planting material suitable for large-scale industrial propagation and breeding purposes. The use of a set of optimized measures will enable us to reach a new level of supply of initial planting material for potatoes of higher reproductions and will help solve the problem of seed import substitution.

10.48081/TQNX3634

2025

Выпуск 4

Современные исследования подчеркиваю, что физическое развитие подрастающего поколения подвергается двойственному влиянию урбанизации. Городская среда предоставляет доступ к улучшенному питанию, включающему большее содержание жиров быстрых углеводов и витаминов, к лучшему доступу к медицинскому обслуживанию, что способствует ускорению темпов роста и развития детей (Bogin,2021). При этом урбанизация несет негативные факторы: ухудшение экологической обстановки, световое загрязнение и информационная перегрузка повышают уровень стресса, малоподвижный образ жизни проводит к гиподинамии. Противоречивые воздействия урбанизации приводят к парадоксальной ситуации городские дети, демонстрируя более высокие антропометрические показатели имеют сниженные параметры соматического здоровья по сравнению с сельскими сверстниками. Исследование посвящено изучению влияния урбанизации на соматическое здоровье и физическое развитие детей в условиях городской (г. Павлодар) и сельской местности (с. Железинка). Проанализированы функциональные параметры (индекс Кетле, индекс Робинсона) детей 8–9, 11–12, 14–15 лет. Данные показывают, городские дети 8–9 лет имеют более высокие показатели, но к подростковому возрасту различия уменьшаются. Уровень соматического здоровья сельских школьников ниже, так как могут испытывать недостаток калорий и микроэлементов (железо, йод) при высокой естественной физической активности

10.48081/LSCV7069

2025

Выпуск 3

В статье представлены результаты изучения влияния питательных сред от различных авторов на процессы регенерации эксплантов и размножения новых сортовых форм винограда 8-11-4-7 [(Дружба х Платовский) х Кристалл] х Мускат платовский (Дружба х Платовский и 11-30-4-15 (Пухляковский х Платовский) х Изумруд (Донус х Платовский). В работе рассмотрены питательные среды Т. Мурасиге и Ф. Скуга (1962 г.), Ф. Уайта (1943 г.), T. Эриксона (1965 г.), Дж. Нитча (1969 г.) с различными концентрациями витаминов и гормонов, а также определен эффективный стерилизующий раствор на этапе введения в культуру in vitro. На этапе укоренения были установлены оптимальные концентрации и сочетания регуляторов роста растений ауксиновой группы. Так для сред ER и MS наиболее эффективной является концентрация ИУК 0,5 мг/л, а для питательных сред White и Nitsch лучшие результаты ризогенеза получены при концентрации ИУК – 1 мг/л. Результаты опытов могут использоваться в виноградарстве при микроклональном размножении и оздоровлении посадочного материала винограда, а также при введении в культуру in vitro новых сортовых форм/сортов винограда.

10.48081/LVHG2469

2025

Выпуск 3

В данной статье представлен комплексный анализ проблемы накопления и методов удаления термостойких солей из водных растворов метилдиэтаноламина, широко используемых в процессах аминовой очистки природного и технологического газа. Рассмотрены основные химические механизмы образования термостойких солей, включая окислительную деградацию амина и его реакции с примесями сырьевого газа. Детально проанализировано негативное влияние накопления солей на эксплуатационные характеристики установок, в том числе снижение абсорбционной способности раствора, усиление коррозии оборудования, увеличение вязкости и склонности к вспениванию. Центральной частью статьи является углубленное сравнение трех ключевых промышленных технологий удаления термостойких солей: ионного обмена, электродиализа и вакуумной дистилляции. Для каждого метода описаны принципы действия, технологические особенности, преимущества и недостатки. Проведен сравнительный технико-экономический анализ, охватывающий капитальные и операционные затраты, эффективность, экологический след и сложность эксплуатации. В заключении даны практические рекомендации по выбору оптимальной технологии в зависимости от конкретных условий, подчеркивая важность интегрированного подхода к управлению качеством амина, который сочетает превентивные меры с правильно подобранным методом очистки. Статья предназначена для инженеров-технологов, специалистов по эксплуатации и научных работников в области газопереработки и нефтехимии.

10.48081/XYAK8377

2025

Выпуск 3

The article presents the results of a study of the effect of antibiotics on the growth, physiological parameters of cucumber (Cucumis sativus L.) and suppression of contamination when introduced into culture in vitro. The use of antibiotics in plant biotechnology and phytopathology has both protective and stressful effects on plants. However, despite their potential in fighting bacterial infections, the effect of antibiotics on plant growth and development remains poorly understood. In this study, the effect of four antibiotics — ciprofloxacin (Ciprolet), chloramphenicol (Levomycetin), gentamicin and amoxicillin with clavulanic acid (Augmentin) — on cucumber plants was studied. The results showed that the effect of these drugs differed significantly depending on the concentration. Its effectiveness in suppressing microorganisms was often combined with phytotoxicity. In the course of the research, it was revealed that effective suppression of seeding and the absence of toxic effects on the development of the cucumber plant were noted when using augmentin at a dosage of 250 mg/l, levomycetin at a dosage of 500 mg/l, gentamicin at a dosage of 100 mg/l. The use of these dosages of antibiotics in cucumber cultivation in vitro has great prospects for suppressing secondary contamination of cucumber culture in breeding programs based on biotechnology.

10.48081/LBCQ3431

2025

Выпуск 3