The article considers approaches of using growth regulators of different origin and their role in ecologization of crop production in Northern Kazakhstan. The study of possibilities to increase the sustainability of agricultural crop production in arid conditions of Northern Kazakhstan with sharp temperature changes durin g the growing season and high level of industrial soil pollution (especially in Pavlodar region) is extremely relevant. The review analyzes domestic and foreign studies on the use of growth regulators to increase plant resistance to stress factors of different nature, induction of protective properties of plants, acceleration of fruit ripening, increasing the content of valuable substances and, most importantly, increasing the yield characteristics of cultivated crops. Nanopreparations also have great prospects, which positively proved themselves in conditions of soil contamination with toxic metals, as well as in plant protection against phytopathogens. But despite the great advantages of using nanopreparations in agriculture, there are very few such studies in Kazakhstan. At present, when environmental problems are increasing every year, the reduction of pesticide load on ecosystems through the use of bio- and nanopreparations to increase the overall nonspecific resistance of plants to adverse factors of biotic and abiotic nature is of particular importance. The use of the possibility of ontogenesis management and yield increase under conditions of aggressive environmental factors is important for the development of techniques for modeling, programming and forecasting of agricultural plant yields. The study of best practices and implementation in the production of Northern Kazakhstan will increase the sustainability of agriculture in the zones of risky farming and will contribute to improving the efficiency of agricultural production.

10.48081/LBCQ3431

2025

Выпуск 3

Бұл мақалада Қазақстанның солтүстік-шығысында жаздық бидай егістерінде кездесетін фитопатогендердің маусымдық және көпжылдық даму ерекшеліктері қарастырылған. Зерттеу жұмыстары Павлодар облысының әртүрлі табиғи-климаттық аймақтарында 2023–2025 жылдары жүргізілді. Зерттеу барысында бидай дақылдарының фитопатологиялық жағдайына әсер ететін негізгі факторлар анықталып, фитопатогендердің таралуы мен даму қарқындылығының климаттық жағдайлармен байланысы айқындалды. Фитопатологиялық мониторинг нәтижелері бойынша негізгі фитопатогендер ретінде Fusarium, Bipolaris, Alternaria, Septoria және Puccinia туыстарына жататын саңырауқұлақтар тіркелді. Аталған патогендердің таралуы мен зақымдану деңгейі ауа температурасы, жауын-шашын мөлшері және топырақ ылғалдылығы сияқты гидротермиялық факторларға тікелей тәуелді екені анықталды. Зерттеу нәтижелері жаздық бидай егістерінің фитосанитарлық тұрақтылығын арттыру үшін агротехникалық шараларды оңтайландырудың маңыздылығын көрсетті. Сонымен қатар, фитопатогендердің динамикасын тұрақты бақылау мен дер кезінде алдын алу шараларын жүргізу өнім сапасы мен көлемін сақтаудың негізгі тетігі болып табылатыны дәлелденді.

10.48081/ZOOG4326

2025

Выпуск 3

The study aims to detect early signs of vapor formation and reproductive system pathologies in farm animals at the Asyltas farm in Pavlodar region. Cattle, horses, and pigs are the focus of the research. During the period from 2021 to 2022, we studied two breeds of cattle: Crimean Red and Simmental, totaling 100 animals. In the course of our work, we used traditional clinical and ultrasound diagnostic techniques, including the PS-301 veterinary ultrasound scanner, to conduct a thorough examination of each animal. The aim of the study was to identify pathological conditions of the reproductive systems of cattle, which allowed us to determine the best time for fertilization, diagnose the stages of the reproductive cycle, and monitor the state of embryo development. Ultrasound has proven to be a highly effective tool for early diagnosis, accurately detecting internal organ pathologies, monitoring reproductive organ health, and tracking the recovery of animals during treatment. Due to its objectivity, effectiveness, and cost-efficiency, the ultrasound method is recommended for use in animal husbandry practices. It enables accurate diagnosis of pregnancy and reproductive conditions, significantly enhancing the productivity of livestock farming. The results obtained confirm the importance of ultrasound diagnostics in modern veterinary care. It improves the management of animal reproduction and helps to detect abnormalities at an early stage, thus improving the efficiency of animal husbandry.

10.48081/JKHT2079

2025

Выпуск 3

Бұл мақалада жоғары химиялық тұрақтылығымен, уыттылығымен және ультракүлгін сәулелердің әсерінен органикалық ластаушы заттарды тиімді ыдырату қабілетімен фотокатализ саласындағы ең перспективалы және зерттелген материалдардың бірі болып табылатын титан диоксиді (TiO₂) негізіндегі фотокатализаторларды синтездеудің заманауи тәсілдері талқыланады.Титан диоксиді нанобөлшектерін алу үшін қолданылатын әртүрлі синтез әдістері — золь-гель, гидротермиялық, солвотермиялық, микротолқын және «жасыл» әдістер жан-жақты қарастырылады. Әрбір әдістің ерекшеліктері, артықшылықтары мен шектеулері, сондай-ақ алынған материалдардың құрылымдық және морфологиялық сипаттамалары нақты мысалдар арқылы талданады. Золь-гель әдісі төмен температурада анатаза фазасын алуға және бөлшек өлшемін дәл бақылауға мүмкіндік береді. Гидротермиялық және солвотермиялық әдістер жоғары кристалдылыққа қол жеткізеді және наноқұрылымды материалдар алуға тиімді болып саналады. Микротолқын әдісі реакция уақытының қысқаруын қамтамасыз етеді, ал «жасыл» әдістер экологиялық қауіпсіз синтезді жүзеге асырады және биологиялық ресурстарды пайдаланады. Сонымен қатар, мақалада титан диоксиді фотокатализаторларының қоршаған ортаны ластаушы заттарды жоюдағы рөлі мен болашағы да көрсетіледі. Зерттеу барысында Scopus, Web of Science және Google Scholar сияқты заманауи ғылыми дерекқорлардан алынған мәліметтер пайдаланылды. Алынған нәтижелер титан диоксиді негізіндегі наноматериалдарды әртүрлі салаларда қолданудың кең мүмкіндіктерін көрсетеді және жаңа экологиялық тиімді технологияларды дамытуға негіз болады.

10.48081/XBTW1191

2025

Выпуск 3

Бұл мақалада полипропиленнің физика-химиялық қасиеттері, өндіріс технологиялары және Қазақстандағы өндіріс саласының қазіргі жағдайы мен даму болашағы жан-жақты қарастырылады. Полипропилен – кеңінен қолданылатын әмбебап термопластик, ол өзінің жоғары беріктігімен, коррозияға төзімділігімен және өңдеуге икемділігімен ерекшеленеді. Зерттеуде еліміздегі екі жетекші кәсіпорын – Атырау облысындағы Kazakhstan Petrochemical Industries Inc. (KPI) және Павлодардағы «Нефтехим LTD» ЖШС өндірістік қызметі нақты мысал ретінде қарастырылады. Novolen және Spheripol сияқты заманауи технологиялардың артықшылықтары мен ерекшеліктері салыстырмалы түрде сипатталып, олардың өндірістік тиімділігі, өнім сапасы мен экологиялық қауіпсіздігіне әсері сараланады. Сонымен қатар, мақалада катализатор жүйелерінің даму кезеңдері мен олардың полимеризация процесіне әсері, полипропиленнің молекулалық құрылымына ықпалы, өндірістің энергетикалық тиімділігі мен шығындарын оңтайландыру мәселелері де қамтылған. Полимердің түрлерін кеңейту, сапасын арттыру және технологиялық процестерді автоматтандыру бағытындағы заманауи жетістіктерге ерекше назар аударылған. Қазақстанда полипропилен өндірісінің дамуы елдің мұнай-газ-химия кешенін жетілдіру жолындағы маңызды қадам болып табылады және отандық экономиканың индустриялық-инновациялық дамуына елеулі үлес қосады. Мақалада келтірілген деректер мен талдаулар Қазақстандағы полипропилен өндірісін тиімді басқаруға, импортқа тәуелділікті азайтуға және сыртқы нарыққа бәсекеге қабілетті өнім шығаруға мүмкіндік беретін ғылыми-тәжірибелік негіз болып табылады.

10.48081/WUPO8838

2025

Выпуск 3

В настоящей работе была поставлена задача оценить генетическую структуру, уровень разнообразия и провести полногеномный ассоциативный анализ (GWAS) хозяйственно полезных признаков (живой массы и размера тела) аборигенных пород лошадей Казахстана. Для анализа были использованы биологические образцы от более 2 000 особей казахских лошадей (пород Мугалжар, Кушум, Костанай, Жабе, Адай и др.), генотипирование которых проводилось с помощью микрочипа Equine80k SNP array, а обработка данных включала методы PCA, ADMIXTURE, расчет гетерозиготности и Fst. Общая популяция казахских лошадей демонстрирует высокий уровень внутрипопуляционного генетического разнообразия и практически полное отсутствие инбридинга, что подтверждается близкими значениями ожидаемой и наблюдаемой гетерозиготности. Показатели межпородной дифференциации (Fst < 0,005) крайне низки, что свидетельствует о генетической однородности и существовании единой смешанной ландрассы, генетически близкой к монгольским и тувинским лошадям. Дополнительный анализ типа Жабе выявил следы гибридизации с чистокровными верховыми и обособление селекционной линии «Жетысу Асылы». Проведенный GWAS успешно идентифицировал 81 SNP, ассоциированный с размером тела, и 84 SNP – с массой, включая маркеры, расположенные в генах CFI, DLG2, KIT, а также LCORL и MSTN, что подтверждает наличие значимых генетических детерминант хозяйственно ценных признаков. В заключение, казахские лошади обладают значительным генетическим резервом и пластичностью; идентификация SNP-маркеров открывает прямые перспективы для разработки молекулярно-обоснованных селекционных программ, направленных на повышение продуктивности и рациональное использование генофонда аборигенных пород

10.48081/RCDR3989

2025

Выпуск 3

В условиях интенсификации рыбного хозяйства и необходимости рационального использования внутренних водоемов Республики Казахстан, включая озеро Балхаш, возрастает актуальность научного обоснования пищевой и технологической ценности основных промысловых видов рыб. В представленной работе проведено всестороннее исследование пяти видов рыб: судака (Sander lucioperca), сазана (Cyprinus carpio), леща (Abramis brama), окуня (Perca fluviatilis) и карася (Carassius carassius), вылавливаемых в озере Балхаш. Проанализированы химический состав, энергетическая ценность, аминокислотный и жирнокислотный профили, а также функционально-технологические характеристики мышечной ткани. Установлено, что белковая ценность исследуемых объектов высока, содержание незаменимых аминокислот полностью соответствует шкале ФАО/ВОЗ. Особый интерес представляет жирнокислотный состав, включающий значительную долю полиненасыщенных жирных кислот, благоприятно влияющих на метаболизм человека. В рамках оценки технологических свойств выявлены видоспецифические особенности, значимые при переработке: карповые рыбы обладают лучшей влагоудерживающей и эмульгирующей способностью, тогда как окуневые – более высокой плотностью гелевой структуры. Полученные данные представляют научную и прикладную ценность для пищевой промышленности, аквакультуры и разработки биотехнологических решений по глубокой переработке балхашской рыбы. Результаты исследований могут быть использованы при производстве рыбных продуктов.

https://doi.org/10.48081/MBNE2746

2025

Выпуск 2

Естественное возобновление леса – процесс динамичный и его успешность определяется множеством факторов. В Прииртышских ленточных борах возобновление сосны под пологом, где сомкнутость крон деревьев не менее 0,4, во всех типах леса удовлетворительное и хорошее. На полянах, гарях, вырубках и других открытых местах возобновление очень слабое и практически отсутствует. Всходы сосны гибнут главным образом от инсоляции, поэтому однолетки нередко лучше сохраняются по конусам тени материнских деревьев и под пологом трав. В лесном фонде ленточных боров Казахстана естественное возобновление является не основным способом восстановления лесов. При естественном возобновлении (заращивании) на участке должно появиться достаточное количество равномерно размещенных молодых деревьев сосны обыкновенной. Изучения естественного возобновления сосны в естественных насаждениях заложено 30 пробных площадей в 112 квартале Степного лесничества Шалдайского филиала ГЛПР «Ертыс орманы». На 5 га в квартале 113 Тайбагарского лесничества Бескарагайского филиала ГЛПР «Ертыс орманы». Схема посадки с закрытой корневой системой дичками 3х60 м. и 3х80 м. и 1х60, 1х80 м. при посадке открытой корневой системе. Набрано 19440 вариаций (30 учетных площадок х 6 расстояний разлета семян х 3 фазы развития древесных растений (20, 40, 60 лет) х 4 стороны света х 3 повторности, 3 характеристики подроста (количество, высота, диаметр) повторность 20–30-кратная. Влагоемкостью (НВ) и механическим составом песчаных почв, НВ – определяли методом залива площадок, водопроницаемость по методу Н. С. Нестерова, максимальную гигроскопичность по Николаеву, а механический состав почвы по методу Качинского.

https://doi.org/10.48081/ANBX1974

2025

Выпуск 2

Probiotic food products represent one of the most rapidly growing categories in the functional nutrition market. While probiotic strains have been successfully applied in the dairy, cereal, bakery, and juice industries, their use in the production of fermented meat products remains limited. The main challenge lies in the specific characteristics of the meat matrix: although the absence of heat treatment favors probiotic survival, factors such as high salt content, low pH, and reduced water activity can significantly impair the viability of microorganisms. This article reviews current scientific approaches to the development of meat products with probiotic properties. The probiotic potential of various lactic acid bacteria strains used in meat processing technologies is analyzed. The prospects for incorporating probiotic cultures into both traditional and innovative meat products are discussed, with the aim of enhancing their biological value and functional orientation. Particular attention is given to issues of microbiological safety, maintenance of probiotic viability, and the potential health benefits of such products.

https://doi.org/10.48081/MPNJ7477

2025

Выпуск 2

Казахстан является основным ареалом обитания сайгака в современную и историческую эпоху. Современный ареал распространения включает Северный, Центральный и частично Западный Казахстан. В настоящее время сайгак представляет значительный интерес как объект охраны природы. Кроме того, он играет важную роль в качестве биологического индикатора состояния степных экосистем, поскольку изменения в численности и распределении этого вида отражают процессы, происходящие в природной среде. Наличие костей сайги в культурных слоях позднебронзового века позволяет рассматривать его как один из ключевых охотничьих ресурсов данной эпохи. На сегодняшний день известно значительное количество памятников эпохи бронзы, где зафиксированы зоологические находки, однако не все подверглись полноценному морфологическому анализу. В работе предпринята попытка понять состояние степени изученности костного материала Saiga tatarica с археологических поселений эпохи бронзы Казахстана на основе литературных источников и персональных остеологических исследований. Основной целью является исследование и систематизация изученной информации по количественному, морфологическому и региональному распределению останков антилопы. В заключении отображена необходимость дальнейших комплексных исследований остеокомплексов с применением различных аналитических методов для более полного понимания экологических условий и ареала сайгака в эпоху финальной бронзы.

https://doi.org/10.48081/WRNP1746

2025

Выпуск 2