Мақалада картоп шаруашылығын дамыту бағдарламасы бойынша генетикалық-селекциялық жақсарту және биотехнология негізінде жүргізілген эксперименттік зерттеулердің нәтижелері ұсынылған, сонымен қатар жоғары стресске төзімді және өнімділігі жоғары бәсекеге қабілетті отандық сорттарды көбейту үшін бастапқы тұқым шаруашылығын қамтамасыз ету мәселелері қарастырылған. Зерттеулер Павлодар Ертіс өңірінің далалық жағдайында жүргізілді. Мақалада ҚазЖКҒЗИ селекциясының, үш жыл бойы зерттелген картоптың 1 сортономерінің өнімділігі, крахмалдылығы, ауруларға төзімділігі және асханалық сапалары бойынша алынған нәтижелер келтірілген.

https://doi.org/10.48081/VXQZ5922

2025

Выпуск 2

Бұл мақалада зерттеу нысаны ретінде Абай облысы, Бесқарағай ауданында орналасқан «Калиханұлы» шаруа қожалығында өсірілетін қара-ала тұқымды сиырлары алынды. Жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмысында аталған тұқымды сиырларды голштин тұқымды бұқалармен будандастыру нәтижесінде алынған тұмса сиырлардың экстерьерлік көрсеткіштерінің сипаттамаларына байланысты сүт өнімділігіне әсері зерттеліп талдау жасалған.. Талдау нәтижелері бойынша, қара-ала сиырларды голштин бұқаларымен будандастыру арқылы алынған ұрпақтардың дене бітімі бойынша көрсеткіштері бастапқы қара-ала тұқымды құрдастарына қарағанда едәуір жоғары нәтижені көрсеткен. Әсіресе, желін құрылымындағы айырмашылықтар айқын байқалды: будан малдардың желін орамының орташа өлшемі 6 см-ге немесе 5,5%-ға үлкен болып, бұл желін енінің де орта есеппен 2 см-ге немесе 6,8%-ға ұлғаюына ықпал еткен. Сиырлардың сүт өнімділігі тұрғысынан алғанда, 305 күндік бірінші лактация кезеңінде будан сиырлар қара-ала тұқымды құрдастарынан орта есеппен 810 кг немесе 17,8%-ға артық сүт берген. Сонымен қатар, олардың сүтіндегі майлылық 0,02%-ға, ал ақуыз мөлшері 0,01%-ға жоғары болған. Жалпы қорытынды ретінде, қара-ала сиырларды голштин бұқаларымен будандастыру олардың экстерьерлік сапаларын жақсартып, сауым маусымында алынатын сүт көлемін арттыруға оң әсер ететіндігі анықталды.

https://doi.org/10.48081/RGWG2720

2025

Выпуск 2

The article presents a review of current scientific data on the influence of various factors on the quality of silage made from wilted forage grasses. Particular attention is paid to analyzing the impact of preliminary wilting on the nutritional value, biochemical parameters, and technological properties of ensiled feed. The role of dry matter content is revealed in relation to nutrient losses, the activity of enzymatic and microbiological processes, the formation of organic acids, digestibility, and changes in the structure of proteins, sugars, and carotene. The article provides data on the rate of dehydration depending on weather conditions, plant type, and the method of laying in swaths, as well as on nutrient losses associated with different wilting durations. The conditions under which wilting becomes inefficient are examined, along with the necessity of using biological preservatives as a compensatory measure under unstable climatic conditions. The dynamics of chemical composition changes at different dry matter levels are presented, and the authors conclude that broader implementation of wilting technology in forage production is justified. The review is based on an analysis of domestic and international scientific publications, primarily from the last 30 years, including classical studies from the first half of the 20th century. The collected findings are systematized and generalized to identify modern trends and promising directions in the development of silage preparation technology from wilted forage.

https://doi.org/10.48081/SYXL1387

2025

Выпуск 2

This article explores the role of hypothesis-driven experimentation in fostering critical thinking among secondary school biology students. In a rapidly evolving scientific and technological landscape, the ability to think critically, evaluate evidence, and approach problems systematically is more crucial than ever. However, many traditional teaching methods in biology rely heavily on memorization and passive learning, which do little to cultivate higher-order thinking skills. This research-based study examines how embedding the scientific method – particularly hypothesis formulation and evidence-based experimentation – into biology lessons can transform classroom dynamics and enhance student engagement. The paper presents a comprehensive pedagogical framework, describes its implementation across three core biology units, and analyzes its impact on students’ reasoning skills, metacognitive awareness, and scientific literacy. Using both qualitative and quantitative methods, including critical thinking assessments and rubric-based evaluations of student work, the study found measurable improvements in students' ability to reason analytically and solve problems independently. The findings support a shift toward inquiry-based learning models in science education and suggest that hypothesis-driven teaching can bridge the gap between theoretical understanding and real-world scientific thinking. The article concludes with practical recommendations for educators and reflections on how such approaches can be sustainably integrated into biology curricula despite common challenges such as time constraints and standardized testing pressures.

https://doi.org/10.48081/NRTG9171

2025

Выпуск 2

This article presents the results of a study aimed at enhancing the overall performance characteristics of polypropylene (PP) yarns through a method of complex modification, with the goal of significantly improving their key functional properties. Thermoplastic elastomers (TPEs) and a mineral filler—calcium carbonate (CaCO₃)—were used as modifying agents. The main objective of the work is to improve critically important mechanical properties such as impact strength and elongation at break, as well as to increase the thermal stability of the material, while a key requirement is maintaining control over and optimizing the cost of the final composite. In the experimental part of the study, various PP composite formulations with varying contents of TPE and CaCO₃ were developed and prepared by extrusion. The resulting samples were subjected to comprehensive testing of their physical and mechanical properties in accordance with international standards. The test results clearly demonstrate that the introduction of thermoplastic elastomers into polypropylene compositions leads to a significant increase in their plasticity and impact strength. The simultaneous addition of calcium carbonate effectively contributes to an increase in the stiffness (modulus of elasticity) of the composite and a noticeable reduction in shrinkage. Particular attention in the study is given to analyzing the synergistic effect that arises from the combined use of elastomers and mineral filler.

https://doi.org/10.48081/HGSP1552

2025

Выпуск 2

Мақалада мұнай өңдеу өнеркәсібіндегі атмосфералық ауаға таралатын зиянды шығарындыларды бақылау және оларды азайту бойынша қолданылатын заманауи технологиялық шешімдер мен әдістерге жан-жақты шолу жасалған. Атап айтқанда, ластаушы заттардың концентрациясын нақты әрі үздіксіз тіркеуге мүмкіндік беретін автоматтандырылған шығарындыларды бақылау жүйелері (CEMS), атмосфералық ауаның жай-күйін бағалауда қолданылатын қашықтықтан зондтау әдістері, сондай-ақ зертханалық талдаулар сияқты технологиялар егжей-тегжейлі қарастырылған. Бұдан бөлек, атмосфераға таралатын зиянды заттардың мөлшерін азайтуға бағытталған әдістерге назар аударылған: бу қалдықтарын ұстау жүйелері, каталитикалық бейтараптандыру құрылғылары, абсорбциялық және адсорбциялық тазарту қондырғылары, сондай-ақ тұйық өндірістік циклдерді енгізу тәжірибесі. Мақалада әр технологияның тиімділігі, қолдану аясы, инвестициялық және операциялық шығындары, сонымен қатар халықаралық және ұлттық экологиялық талаптарға сәйкестік деңгейі тұрғысынан артықшылықтары мен шектеулері сараланып, талданған. Әр түрлі әдістердің салыстырмалы талдауы жүргізіліп, мұнай өңдеу зауыттарындағы экологиялық саясатты жетілдіруге және өндірістік процестерді экологиялық тұрғыдан оңтайландыруға бағытталған ең перспективті бағыттар анықталған. Зерттеу нәтижелері өнеркәсіптік экология, қоршаған ортаны қорғау және мұнай өңдеу саласындағы инженерлік шешімдермен айналысатын мамандар, зауыт басшылары, сондай-ақ ғылыми қауымдастық үшін құнды ақпарат көзі бола алады. Сонымен бірге, мақалада халықаралық тәжірибелермен қатар, Қазақстандағы қолданыстағы экологиялық реттеуші нормалар да ескеріліп, салыстырмалы түрде талқыланған.

https://doi.org/10.48081/MIRN6999

2025

Выпуск 2

Современное развитие топливной промышленности требует постоянного повышения качества моторных бензинов, особенно в условиях ужесточающихся экологических требований. Одним из наиболее эффективных решений является использование кислородсодержащих добавок, повышающих октановое число топлива и улучшающих его экологические характеристики. Наиболее широко применяемой добавкой в настоящее время остаётся метил-трет-бутиловый эфир (МТБЭ) - высокооктановый компонент, улучшающий детонационную стойкость бензинов и снижающий выбросы угарного газа и углеводородов. Производство МТБЭ представляет собой важное направление в нефтехимии, базирующееся на взаимодействии изобутилена с метанолом в присутствии кислотных катализаторов. На сегодняшний день разработано несколько промышленных технологий синтеза МТБЭ: классическая с фиксированным слоем катализатора, реакционно-дистилляционная и альтернативная технология на основе дегидратации трет-бутанола. Каждая из этих технологий отличается по сырьевым требованиям, сложности оборудования, эффективности и экологическим параметрам. Для Казахстана, обладающего значительными запасами углеводородного сырья и развивающейся нефтехимической отраслью, выбор оптимальной технологии производства МТБЭ представляет особую актуальность. В условиях ограниченного бюджета на модернизацию и достаточного доступа к С₄-фракциям на нефтеперерабатывающих заводах, особенно важны простота реализации, доступность оборудования и технологическая надёжность. Настоящая статья посвящена сравнительному анализу существующих технологий производства МТБЭ и обоснованию выбора классической технологии как наиболее целесообразной для внедрения в промышленности Казахстана.

https://doi.org/10.48081/FLHZ9894

2025

Выпуск 2

В условиях интенсивного молочного животноводства структурная однородность кормосмеси (TMR) оказывает прямое влияние на здоровье пищеварительной системы и продуктивность высокоудойных коров. Целью настоящего исследования являлась оценка структуры TMR с использованием пенсильванского сита и установление связи между распределением фракций корма и частотой желудочно-кишечных заболеваний. Работы проводились на базе ТОО «Галицкое» Павлодарской области с использованием высокопродуктивных коров симментальской породы. Контрольная оценка структуры кормосмеси включала анализ фракционного состава свежеразданного корма и остатков, отобранных с различных участков кормового стола. Результаты показали, что фактическое распределение кормовых частиц соответствовало нормативным показателям: доля крупных фракций (>19 мм) составила 4%, средних (8–19 мм) – 40–41%, мелких (4–8 мм) – 16%, а фракций <4 мм – 39–40%. Установлены статистически значимые корреляции: положительная между долей частиц <4 мм и частотой ацидоза (r=+0.87), а также отрицательная между долей >19 мм и смещением сычуга (r=–0.81). Низкий уровень метаболических нарушений (0,17% ацидоза и 0,25% кетоза) в исследуемом стаде указывает на эффективность используемой системы кормления и управления. Пенсильванское сито зарекомендовало себя как доступный и информативный инструмент для ежедневного контроля однородности TMR, позволяющий оперативно выявлять технологические отклонения при приготовлении кормосмеси. Применение данной методики способствует снижению риска метаболических заболеваний, улучшению здоровья животных и повышению рентабельности производства. Внедрение структурного мониторинга кормов в систему зоотехнического менеджмента должно рассматриваться как ключевой элемент устойчивого молочного животноводства.

https://doi.org/10.48081/IBPD1326

2025

Выпуск 2

This review article provides a comprehensive analysis of both domestic and international scientific studies on the phytochemical composition and biological activity of plants belonging to the Ephedra genus. Although Ephedra species have long been used in traditional medicine, their biologically active compounds and pharmacological effects have only recently begun to be systematically studied from a scientific standpoint. The article describes the major phytochemical constituents commonly found in Ephedra species, including alkaloids, flavonoids, phenolic compounds, and other secondary metabolites. A comparative analysis is conducted on the antioxidant, anti-inflammatory, antimicrobial, immunomodulatory, and other biological activities of these compounds. Additionally, the chemical composition of various Ephedra species is examined, highlighting both the similarities and differences among them. The authors emphasize the therapeutic potential of Ephedra species and explore their possible applications in the development of new pharmaceutical products. Overall, the article aims to establish a scientific foundation for future applied and clinical research based on the biologically active compounds of plants from the Ephedraceae family.

https://doi.org/10.48081/PYUZ1750

2025

Выпуск 2

Бұл мақалада «Тарбағатай» ұлттық паркінің табиғат-географиялық жағдайы, өсімдіктер ортасы, экологиялық және ландшафтық жағдайлары толық баяндалған. «Тарбағатай» ұлттық паркінің аумағы 6 кластерлік учаскіге бөлінеді: Тарбағатай, Қарабас, Арқалы таулары және Үржар, Еміл, Қатынсу өзендерінің аңғарлары. Мақалада зерттеулерлер қорытындысы ретінде алынып отырған Көктерек ормандары «Тарбағатай» ұлттық паркінің барлық кластерлік учаскелерінде кездеспейді, тек Тарбағатай тауының бөктерінде таралған. Негізінде, кәдімгі көктерек Populus tremula - орман алқаптарында кең таралған. Олар Көктерек талдар тұқымдасының Salicaceae Lindl., теректер Populus L. туысының, Leuce туыс тармағына жатады. «Тарбағатай» ұлттық парк аумағы 6 кластерлік үлескіге бөлінген, сол себепті әр үлескінің өсімдіктерін зерттеу барысында 10 фенологиялық және 2 монитрингтік алаңдар орналыстырылды. Сонымен қатар, экологиялық жағдайға байланысты қиындықтарға шалдығу байқалады, атап айтқанда – өрт кеселінен орман жамылғысының азаюына және табиғи қалпына келу кезеңінде басқа өсімдіктердің орын басуына әкелгендігін байқауға болады. Осыларды зерттей келе, қорытынды жасауға болады: жергілікті халықтың экологиялық дүниетамынын дамытып, үгіт-насихат жүргізу керек; орманды қалпына келтіру үшін қолайлы жағдайлар жасау және зерттеу керек; олардың табиғи ареалдарында түрлерді қорғауды және сақтауды қамтамасыз ету керек.

https://doi.org/10.48081/QZCW7726

2025

Выпуск 1